Mwongozo wa Kilimo cha Viazi Mviringo na Sifa za Mbegu Bora

1. Utangulizi na Maeneo Sahihi ya Kulima

Viazi mviringo ni zao muhimu la chakula na biashara ambalo idadi ya wahitaji inaongezeka kila siku nchini Tanzania[cite: 3]. Zao hili hustawi vizuri zaidi sehemu za miinuko zenye mvua nyingi na baridi kali[cite: 3].

Maeneo makuu yanayofaa sana kwa kilimo hiki kutokana na hali nzuri ya hewa ni pamoja na:

• Wilaya za Rungwe, Mbeya vijijini, Ileje, Makete, Njombe, Mufindi, Mbinga, na Sumbawanga[cite: 3].
• Maeneo ya milima ya Uluguru, milima ya Usambara, West Kilimanjaro, Arusha, Manyara na Mara[cite: 3].

2. Aina na Sifa za Mbegu Bora za Viazi

Ili kukuza pato ni lazima kupata mavuno yenye tija yanayotokana na matumizi ya mbinu sahihi za kilimo, na hasa matumizi ya mbegu bora zilizogunduliwa na watafiti[cite: 3]. Mbegu bora za viazi mviringo (mfano zinazozalishwa na vituo vya utafiti vya TARI) zinapaswa kukidhi vigezo hivi[cite: 3]:

• Utoaji wa Mazao Mengi: Mbegu inatakiwa kuwa na idadi kubwa ya mazao katika shina moja (kiashiria cha wingi wa mavuno shambani)[cite: 3].
• Kutokuwa na Magonjwa wala Wadudu: Hii inasaidia kuepuka magonjwa shambani ambayo yanaweza kupunguza mavuno mpaka kiwango cha asilimia mia moja[cite: 3].
• Mbegu za Aina Moja: Mbegu ziwe za aina moja kwani kila mbegu ina ukinzani wa kipekee kwa magonjwa na wadudu; kupanda aina mbalimbali humuongezea mkulima gharama za uzalishaji[cite: 3].
• Kuchipua Vizuri: Ziwe zimechipua vizuri kuendana na muda sahihi wa kuota baada ya kupandwa shambani kwa kina cha sentimeta 15[cite: 3].
• Machipukizi Mengi: Mbegu bora iwe na machipukizi mengi ya kutosha kuanzia 4 mpaka 7, ikimaanisha karibu kila jicho lina chipukizi[cite: 3].
• Ukubwa wa Wastani: Ukubwa ulingane na ukubwa wa yai; maumbo makubwa sana yanaongeza gharama za uzalishaji, na mbegu ndogo sana zina uotaji mbaya kwani hazihifadhi chakula cha kutosha cha kuleta nguvu ya uotaji[cite: 3].
• Ukinzani wa Magonjwa: Ziwe na ukinzani dhidi ya magonjwa kama vile ukungu na bakteria mnyauko[cite: 3].

3. Sehemu Sahihi za Kupata Mbegu Bora

Inashauriwa kupata mbegu zako kutoka katika vyanzo vinavyotambulika kitaalamu ili kuepuka hasara[cite: 3]:

• Vituo vyote vya taasisi ya utafiti kilimo Tanzania (TARI-Uyole, TARI-Kifyulilo na TARI-Tengeru)[cite: 3].
• Vikundi vya wakulima wa mbegu vilivyo chini ya uangalizi wa watafiti na wathibiti wa mbegu (TOSCI)[cite: 3].
• Wakulima binafsi wanaozalisha mbegu za ubora ulioazimiwa (QDS) chini ya uangalizi wa TARI na TOSCI[cite: 3].
• Makampuni ya mbegu yaliyo chini ya masharti na uangalizi wa vituo vya utafiti na TOSCI[cite: 3].

4. Matumizi na Usimamizi wa Mbolea

Ili kupata viazi vyenye ukubwa mzuri na ubora unaohitajika sokoni, mmea unahitaji urutubishaji sahihi katika kila hatua ya ukuaji wake:

• Mbolea ya Kupandia (Basal Application): Tumia mbolea za kupandia zenye kiwango kizuri cha Fosforasi (P) kama vile NPK au DAP wakati wa kupanda. Hii inasaidia mmea kutengeneza mfumo imara wa mizizi mapema.
• Mbolea ya Kukuzia (Top Dressing): Baada ya viazi kuota vizuri na kutoa majani (wakati wa kupandishia udongo/kujengea matuta au hilling), tumia mbolea yenye Naitrojeni kama vile CAN (Calcium Ammonium Nitrate) au UREA kusaidia ukuaji wa majani.
• Mbolea za Majani (Foliar Fertilizers): Unashauriwa kunyunyizia mbolea za majani zenye Potassium na madini joto kipindi cha mmea kuanza kutoa maua na kutengeneza mizizi mipya ya viazi (tuber initiation) Booster Nzuri Kama: Booster Power jelly NPK 24-24-24. Inasaidia kujaza viazi viwe na uzito na umbo zuri.