Mwongozo wa Kilimo cha Muhogo Kisasa na Fursa za Soko

1. Utangulizi na Fursa ya Soko

Muhogo ni miongoni mwa mazao makuu ya chakula nchini Tanzania. Inakadiriwa kuwa tani milioni tano (5) za muhogo mbichi zinazalishwa hapa nchini kwa mwaka. Kanda zinazoongoza kwa uzalishaji ni Kanda ya ziwa (37%), Kanda ya kusini (28%) na Kanda ya mashariki (12%). Karibu 75% ya muhogo unaozalishwa hutumika kwa chakula. Muhogo huvumilia ukame na pia hufanya vizuri hata katika ardhi yenye rutuba hafifu ukilinganisha na mazao mengine.

2. Kutayarisha Shamba

• Aina ya Udongo: Muhogo hustawi zaidi kwenye udongo tifutifu wenye rutuba ya kutosha.
• Maandalizi ya Awali: Fyeka na kung’oa visiki kisha tifua udongo vizuri kabla ya msimu.
• Matuta / Sesa: Andaa matuta vizuri ili kuongeza tija na kurahisisha uvunaji na palizi. Unaweza kuandaa sesa iliyotifuliwa vizuri.

3. Kuchagua Mbegu Bora za Muhogo

Inashauriwa kitaalamu kutumia mbegu bora zilizoainishwa kitaifa na Taasisi ya utafiti wa kilimo Tanzania kwa ajili ya kutumika katika kanda mbalimbali za uzalishaji:

• Ukanda wa Pwani: Mkumba, Pwani, Kiroba, Mkuranga1, Chereko, Kizimbani na Kipusa.
• Kanda ya Kati: Hombolo, Dodoma, Makutupora na Mumba.
• Kanda ya Ziwa na Magharibi: Mkombozi, Kyaka, Meremeta, Belinde, Nyakafulo, Suma, Kasala na Rangi mbili.
• Zanzibar na Pemba: Kizimbani, Mahonda, Machui na Kama.

4. Kupanda Muhogo

• Namna ya Kupanda: Upandaji unaostahili ni kufukia pingili tatu hadi nne za muhogo ardhini kwa kuilaza mshazari kidogo. Shindilia udongo kando ya shina ili ijishike vizuri ardhini.
• Nafasi ya Upandaji: Umbali kutoka mstari mmoja hadi wa pili ni mita 1 na pia mita 1 toka mmea hadi mmea. Pia umbali kutoka tuta hadi tuta ni mita moja na mmea hadi mmea ni mita moja.
• Kwa Uzalishaji wa Mbegu: Tumia nafasi ya mita 1 mstari hadi mstari au tuta hadi tuta na nusu mita (sentimita 50) toka mmea hadi mmea.

5. Matumizi ya Mbolea

Inashauriwa kuchagua shamba lenye rutuba ya kutosha ili kupata mavuno mengi. Utafiti wa matumizi ya mbolea unaendelea kufanyika chini ya mradi wa ACAI ili kuainisha mahitaji ya mbolea katika uzalishaji wa zao la muhogo.

6. Visumbufu vya Muhogo (Wadudu na Magonjwa)

A. Magonjwa:

• Michirizi ya kahawia na Batobato: Ni magonjwa makuu yanayoathiri uzalishaji wa zao la muhogo. Magonjwa haya husababishwa na virusi wanaosambazwa na nzi weupe.
• Udhibiti: Tumia mbegu bora za muhogo zenye ukinzani. Pia ng’oa mimea yenye dalili na kuiangamiza.

B. Wadudu:

• Vidung’ata, Vidugamba na Panzi hushambulia majani na shina la muhogo.
• Utitili wa kijani hushambulia majani machanga. Mchwa hushambulia shina.
• Udhibiti: Inashauriwa kupuliza sumu za kuua wadudu. Pia fanya palizi mara 2-3 kwa msimu kuzuia magugu.

7. Uvunaji wa Muhogo

• Muhogo huanza kukomaa kuanzia miezi 9 hadi miezi 12 toka kupandwa.
• Muhogo huvunwa kwa kutumia jembe la mkono au mashine maalumu.
• Uvunaji hufanyika kwa kuchimba, kung’oa shina lote au kutoa baadhi ya mihogo na kuacha shina liendelee pale shambani.

8. Usindikaji na Masoko

Usindikaji huongeza thamani na fursa za masoko. Inashauriwa kusindika muhogo ili kupata unga bora na wanga. Unga wa muhogo hutumika kutayarisha bidhaa mbalimbali hususani vitafunwa kama mbadala wa unga wa ngano.

• Bidhaa zinazotokana na muhogo ni pamoja na: Vipande (Makopa), Chips, Wanga, na Unga.